صالح عضيمة (مترجم: سيد حسين سيدى)
144
معنا شناسى واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنى) (فارسى)
نيكويى است كه بيمارى آن را مىشنود و آن را به سلامتىاش تأويل مىكند ، چنان كه نداكنندهاى را مىشنود كه مردى به نام سالم را صدا مىزند و حال آن كه بيمار است و او را از بيمارىاش به سلامتىاش به شك مىافكند . همچنين ، شخص راه گم كرده كه مىشنود مردى مىگويد : « يا واجد » كه گمكردهاش را مىيابد ؛ فال بد زدن ( طيرة ) ضد فأل ( فال خوب زدن ) است ، ولى عرب در هر نوع يك جور عمل كرده است . پيامبر ( ص ) فأل را تأييد فرمودند و آن را نيكو قلمداد كردند ، ولى طيرة را باطل و از آن نهى فرمودند . در حديث آمده است : « طيرة شرك است ؛ و طيرة را شرك دانست ؛ چون آنها معتقد بودند كه فال بد زدن براى آنها سودى مىآورد و يا ضررى را دفع مىنمايد اگر به آن عمل كند ، گويى آنها در اين كار به خداوند شرك ورزيدند . » علّامه طباطبايى در شرح آيهء طائِرُكُمْ مَعَكُمْ « 1 » مىگويد : « طائر در اصل طير است كه به آن فال بد مىزدند و سپس گسترش يافت و در هر امرى كه به آن فال بد زده مىشود به كار رفت ؛ و چه بسا در حوادثى كه در آينده انسان با آن روبرو شود به كار رود و يا در بخت بد كه امرى است موهوم ، هم به كار رود كه آن را مبدأ بدبختى انسان و محروميّت وى از هر خوبى مىدانند . ظاهر معناى آن اين است ، كسى كه شايستهء فال بد زدن است با شماست و آن هم حالت رويگردانى شما از حقّى است كه همان توحيد است ؛ و روى آوردن شما به باطل كه همان شرك است . » در شرح آيهء أَلا إِنَّما طائِرُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ مىگويد : « معناى آن اين است كه بهرهشان از بدى و شومى كه شايسته است بهرهء شرّ ناميده شود - يعنى عذاب - نزد خداوند است . چه بسا ظاهر در آيه به معناى ديگرى - مانند كتاب اعمال كه خداوند آن را طائر ناميده است - باشد . » رازى در مختار صحاح بر همين باور است و مىگويد : « طائر انسان همان كردار اوست كه بر گردن اوست . » فرّاء نيز مانند او در معانى القرآن در گفتگو از اين كلمه مىگويد : « طائر در اين جا كار و كردارها و روزى است ؛ و مىگويد بر گردن شماست . » چون كارهاى انسان به او پيوسته است و از او جدا نمىگردد و روزى او از سوى آفريدگارش مشخص شده است و
--> ( 1 ) - يس ( 36 ) آيهء 19 : شومى شما با خود شماست .